ความรู้เรื่องไม้กฤษณา
ก่อนตัดสินใจปลูก

🌱 ปลูกกฤษณายังไงให้ได้ผล

1. เลือกพันธุ์ให้ถูก — จุดตายที่คนพลาดกันมาก ราชการ/วิจัย

ประเทศไทยพบไม้สกุลกฤษณา 5 ชนิด แต่กรมป่าไม้ระบุว่ามีเพียง 2 ชนิดที่สร้างสารกฤษณาได้ คือ กฤษณา (Aquilaria crassna) และ ไม้หอม (A. malaccensis) ส่วนพันธุ์ที่ไทยปลูกเป็นการค้าหลักตามเอกสารกรมวิชาการเกษตรคือ A. crassna

2. สารกฤษณาเกิดขึ้นได้อย่างไร ราชการ/วิจัย

สารกฤษณาคือยางหอมกลุ่มเทอร์พีนอยด์ (terpenoid) ที่ต้นสร้างขึ้นมา เพื่อรักษาบาดแผลของตัวเอง เมื่อเนื้อไม้ถูกทำให้บาดเจ็บ ต้นจะส่งสารมาสะสมที่บริเวณแผล ทำให้เนื้อไม้เปลี่ยนจากสีขาวเป็นน้ำตาลจนถึงดำ และเกิดกลิ่นหอม

3. ระยะปลูกและการดูแลช่วงแรก

• ปลูกเชิงเดี่ยว ระยะ 2×4 เมตร ราชการ/วิจัย — ตามเอกสารกรมป่าไม้
• ปลูกแทรกในสวนยางพาราหรือสวนผลไม้ ราชการ/วิจัย — กรมป่าไม้ระบุเป็นรูปแบบที่ทำได้ โดยเน้นว่าระยะปลูกต้องพอเหมาะ ไม่บดบังแสง
• กล้าที่พร้อมปลูก: อายุ 10–12 เดือน สูงตั้งแต่ 50 ซม.ขึ้นไป · หลุมปลูก 30×30×30 ซม. · ลงต้นฤดูฝน (พ.ค.–มิ.ย.) ราชการ/วิจัย
• สภาพพื้นที่: ต้องมีฝนตกไม่ต่ำกว่า 5 เดือน · ไม่เหมาะกับดินทรายจัด ดินลูกรัง หรือมีชั้นหินดาน ราชการ/วิจัย
• ศัตรูช่วงอายุ 1–3 ปี คือหนอนกินใบ กัดใบอ่อนเสียหายได้ทั้งต้น หลังต้นโตแล้วมักไม่ค่อยพบปัญหา ประสบการณ์จริง (เอกสารเผยแพร่ ม.เกษตรศาสตร์) — พบอาการให้ปรึกษาเกษตรอำเภอ อย่าซื้อสารเคมีตามคำบอกเล่า

4. อายุที่เริ่มลงสารได้

• 5–7 ปีขึ้นไป หรือขนาดความโตราว 10–15 ซม. ประสบการณ์จริง — เอกสารสถานีวิจัยวนเกษตรตราด ม.เกษตรศาสตร์ (ไม่ใช่เอกสารราชการ)
• บางแหล่งระบุว่าต้นอายุ 8–10 ปีขึ้นไปให้ผลดีกว่า และงานวิจัยที่ตัดต้นจริงใช้ต้นอายุ 12–18 ปี
• กรมป่าไม้ระบุเพียงว่าความสำเร็จขึ้นกับ อายุ · สายพันธุ์ · ขนาดลำต้น โดยไม่ให้ตัวเลขตายตัว

5. วิธีกระตุ้นให้เกิดสาร ราชการ/วิจัย

เอกสารกรมป่าไม้ระบุวิธีที่ใช้กัน ได้แก่ การเจาะ · การตอกตะปู · การใช้สารเคมี · การใช้หนอนเจาะ · การใช้เชื้อรา

ผลจากงานวิจัยตีพิมพ์ (วารสารวนศาสตร์):

• เจาะด้วยสว่าน ได้ผลดีกว่าเจาะด้วยสิ่ว และดีกว่าตอกตะปู
• ลงสารในฤดูแล้งเกิดสารมากกว่าฤดูฝน และเนื้อไม้ผุน้อยกว่า
• พบด้วยว่ามีบางรูปแบบที่ไม่เกิดสารเลยแต่เนื้อไม้ผุ — คือเสียเปล่าได้จริง

6. หลังลงสารแล้วรอนานแค่ไหน ราชการ/วิจัย

• 8–16 เดือน — ช่วงที่ได้ปริมาณสารดีที่สุด งานวิจัยที่ตัดต้นจริงในจังหวัดตราดพบว่าช่วงนี้ให้ผลคุ้มที่สุด
• ทิ้งไว้นานเกินไป กลับได้น้อยลง แปลงที่ทิ้งไว้ 43 เดือน ได้ไม้มีสารเพียง 12% ของน้ำหนักต้น เพราะเนื้อไม้ผุไปพร้อมกัน
• ผลผลิตที่บันทึกได้จริง: ไม้ที่มีสารคิดเป็น 10–32% ของน้ำหนักเนื้อไม้ทั้งต้น (จากการโค่นต้นจริงอายุ 12–14 ปี)

7. ข้อเสนอจากนักวิชาการ: ลดความเสี่ยงด้วยการขายทั้งต้น ประสบการณ์จริง

8. ประสบการณ์จากแปลงจริงในเครือข่าย ประสบการณ์จริง

ข้อมูลชุดนี้เป็นคำบอกเล่าของผู้รับซื้อที่มีโรงกลั่นของตัวเอง และจากแปลงตัวอย่างใน อ.คีรีมาศ ที่เก็บเกี่ยวขายจริงมาแล้ว — ยังไม่มีงานวิจัยรองรับ แต่เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นจริงในพื้นที่

• ผู้รับซื้อระบุว่า อายุ 5–6 ปี ถ้าต้นสมบูรณ์และได้น้ำดี ลงสารได้ หรือดูที่ขนาดไม้ ถ้าได้ ขนาดหน้า 4–5 ลงสารได้เลย (สอดคล้องกับตัวเลข 5–7 ปีของ ม.เกษตรศาสตร์)
• ผู้รับซื้อระบุว่า ต้นใหญ่ทำสารซ้ำได้ยาว 7–8 ปี (ข้อนี้เราหาเอกสารวิชาการยืนยันหรือหักล้างไม่พบ)
• ผู้รับซื้อแนะนำให้ปลูกผสมผสานในสวนยางหรือสวนมังคุด มากกว่าปลูกเดี่ยว (ดูกล่องเตือนในข้อ 3 — ยังไม่มีงานวิจัยเปรียบเทียบยืนยัน)

⚖️ กฎหมายที่เกี่ยวข้อง — ฉบับเกษตรกร

1. กฤษณาเป็นไม้หวงห้ามหรือไม่ ราชการ/วิจัย

2. ที่ดินแบบไหนที่ตัดขายได้ ราชการ/วิจัย

มาตรา 7 เปิดทางไว้ 2 ประตู — สังเกตว่าถ้อยคำต่างกัน และมีผลต่างกันจริง

3. ต้องขออนุญาตก่อนตัดไหม

• ถ้าที่ดินเข้าข่ายข้อ 2 → ไม่ต้องขออนุญาตตัด ราชการ/วิจัย เพราะมาตรา 11 บังคับเฉพาะไม้หวงห้ามเท่านั้น
• ควรขอ "หนังสือรับรองไม้" ไว้ (มาตรา 18/1) ราชการ/วิจัย กฎหมายเขียนว่า "จะแจ้ง...ก็ได้" คือสมัครใจ ไม่บังคับ แต่แนะนำให้ทำ เพราะเป็นหลักฐานพิสูจน์แหล่งที่มาหากถูกตรวจระหว่างขนย้าย
• ถ้าขึ้นทะเบียนแปลงไซเตสไว้แล้ว ต้องแจ้งก่อนตัด ราชการ/วิจัย กรมวิชาการเกษตรมีแบบฟอร์มบังคับ 2 ตัว คือ แบบแจ้งตัด/โค่นไม้ และแบบรายงานจำนวนต้นที่เปลี่ยนแปลงในรอบปี (ส่งภายใน 31 ธ.ค. ทุกปี)

4. ขายในประเทศให้โรงกลั่น ราชการ/วิจัย

5. ถ้าจะส่งออก — ต้องผ่านไซเตส ราชการ/วิจัย

กฤษณาทั้งสกุลอยู่ใน บัญชี CITES หมายเลข 2 (Appendix II) และเป็นพืชอนุรักษ์ ตาม พ.ร.บ.พันธุ์พืช พ.ศ. 2518

ต้องถามหน่วยงาน รายละเอียดข้อยกเว้นมีการทบทวนในที่ประชุมไซเตสเป็นระยะ ก่อนส่งออกจริงทุกครั้ง ให้ยืนยันกับกรมวิชาการเกษตรว่ารายการล่าสุดครอบคลุมสินค้าของท่านหรือไม่

6. ขั้นตอนขึ้นทะเบียนแปลงปลูก ราชการ/วิจัย

ผู้ที่จะขยายพันธุ์พืชอนุรักษ์เพื่อการค้าต้องขึ้นทะเบียนกับกรมวิชาการเกษตร (หลักเกณฑ์เฉพาะกฤษณามีผลบังคับตั้งแต่ พ.ย. 2559) · ใบสำคัญมีอายุ 5 ปี

เอกสารที่ต้องเตรียม:

• แบบคำขอ + แบบบัญชีประกอบคำขอขึ้นทะเบียนแปลงปลูกกฤษณา
• สำเนาหนังสือแสดงกรรมสิทธิ์ สิทธิครอบครอง หรือหลักฐานการมีสิทธิ์ใช้ประโยชน์ในที่ดิน (ถ้าเช่าที่ ต้องมีหลักฐานการเช่า + หนังสือยินยอมของเจ้าของที่ดิน)
• แผนที่สังเขปและพิกัดภูมิศาสตร์ (ละติจูด/ลองจิจูด) ของแปลง
• หลักฐานการได้มาของต้นกล้า และรูปถ่ายแปลงปลูก
• สำเนาบัตรประชาชน (นิติบุคคลเพิ่มหนังสือรับรองการจดทะเบียนและหนังสือมอบอำนาจ)

ยื่นออนไลน์ที่ระบบ National Single Window: nsw.doa.go.th/public หรือยื่นเอกสารที่กลุ่มวิจัยอนุสัญญาไซเตสด้านพืช

ต้องถามหน่วยงาน เรื่องค่าธรรมเนียม — เอกสารประชาสัมพันธ์ระบุว่าพืชบัญชี 2 ไม่มีค่าธรรมเนียม แต่บัญชีอัตราท้ายพระราชบัญญัติกำหนดเพดานไว้ โทรยืนยันกับกรมวิชาการเกษตรก่อน

7. ใบอนุญาตส่งออกและบทลงโทษ ราชการ/วิจัย

• ต้องขอหนังสืออนุญาตส่งออกพืชอนุรักษ์ โดยหนังสืออนุญาตมีอายุไม่เกิน 6 เดือน นับแต่วันออก และตามหลักปฏิบัติต้องขอต่อการส่งออกแต่ละครั้ง
• ต้องระบุเลขทะเบียนแปลงปลูกในหนังสืออนุญาต — ไม่มีทะเบียนแปลง = ส่งออกไม่ได้
• บทลงโทษ: ส่งออกโดยไม่ได้รับอนุญาต หรือขยายพันธุ์เพื่อการค้าโดยไม่ขึ้นทะเบียน มีโทษจำคุกไม่เกิน 3 เดือน หรือปรับไม่เกิน 3,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (พ.ร.บ.พันธุ์พืช มาตรา 61 ทวิ)
• และอาจมีความผิดตามกฎหมายศุลกากรด้วย ซึ่งมีบทลงโทษหนักกว่ามาก รวมถึงการยึดและริบของ

8. ติดต่อหน่วยงานโดยตรง

💰 ตลาดและเกรด — ให้ภาพจริง

เกรดของไม้กฤษณา ราชการ/วิจัย

มีการแบ่งเกรดอยู่ 2 ระบบที่ใช้ปนกันในวงการ — แบ่งตามสีเนื้อไม้ กับแบ่งตามความหนาแน่นของสาร สังเกตว่าตัวเลขราคาของสองระบบต่างกันมาก จึงใช้เป็นราคาอ้างอิงจริงไม่ได้

น้ำมันกฤษณา ราชการ/วิจัย

• ขายเป็นหน่วย "โตรา" (tola) ≈ 11.62 กรัม (ราว 12 ซีซี) เป็นหน่วยที่ใช้กันในตลาดตะวันออกกลาง–อินเดีย
• แบ่งเกรด A / AA / AAA / Super / DBS — เอกสารปี 2564 ระบุช่วง 6,000 ถึง 35,000 บาทต่อโตรา ตามเกรด
• กากไม้หลังกลั่นยังขายต่อได้ เอาไปทำธูปหอม/ธูปอัดก้อนส่งออก ไม่ใช่ของทิ้ง

ตลาดปลายทางและภาพรวมประเทศ ราชการ/วิจัย

• แก่นไม้/ชิ้นไม้จุดดม → ตะวันออกกลาง (ซาอุดีอาระเบีย, UAE, คูเวต) ใช้เป็นเครื่องหอมในชีวิตประจำวัน
• น้ำมันเกรดสูง → ยุโรป ป้อนอุตสาหกรรมน้ำหอม
• มูลค่าส่งออกกฤษณาของไทย 1,000 ล้านบาท (ปี 2563) เพิ่มเป็น 2,033 ล้านบาท (ปี 2564)
• ไทยเป็นผู้ส่งออกกฤษณาจากการเพาะปลูกอันดับ 1 ของโลก และจำนวนผู้ส่งออกเพิ่มจาก 4–5 ราย เป็นกว่า 80 ราย
• ผู้ขึ้นทะเบียนแปลงปลูกกับกรมวิชาการเกษตร 426 ราย ใน 50 จังหวัด รวม 16,327 ไร่ กว่า 1.2 ล้านต้น — ปลูกกระจายเกือบทั่วประเทศ

🛡️ กันโดนหลอก — เรื่องที่คนขายฝันไม่เล่า

คดีที่เกิดขึ้นจริงในประเทศไทย ราชการ/วิจัย

• คดีที่กรมสอบสวนคดีพิเศษ (DSI) มีความเห็นสั่งฟ้อง เมื่อ ก.ย. 2566 — ความเสียหายกว่า 152 ล้านบาท ผู้เสียหาย 105 ราย รูปแบบคือชวนซื้อ "ต้นกฤษณา" ขั้นต่ำ 100,000 บาท บริษัทรับดูแลให้ อ้างผลตอบแทน 14–20% และรับซื้อคืนทั้งหมดภายใน 6 ปี ข้อกล่าวหาคือร่วมกันกู้ยืมเงินที่เป็นการฉ้อโกงประชาชน
  (เป็นชั้นความเห็นสั่งฟ้องของพนักงานสอบสวน ยังไม่ใช่คำพิพากษาของศาล)
• กรณีร้องเรียนกระทรวงยุติธรรม ปี 2562 — ความเสียหายกว่า 80 ล้านบาท ผู้ลงทุนกว่า 1,000 คน รูปแบบคือชวนซื้อกล้ากฤษณา 25–400 ต้น อ้างผลตอบแทน 20–45% ต่อปี ครบสัญญา 7 ปีแล้วไม่จ่ายทั้งเงินต้นและผลตอบแทน

🚩 สัญญาณเตือน — เจอข้อไหนให้ชะลอไว้ก่อน

• การันตีราคาหรือผลตอบแทนเป็นเปอร์เซ็นต์ต่อปี หรือบอกราคารับซื้อล่วงหน้าหลายปี — กฤษณาไม่มีราคากลาง ไม่มีใครการันตีได้จริง
• ให้จ่ายเงินก้อนก่อน (ค่ากล้า/ค่าแพ็กเกจ/ค่าทำสาร/ค่าอบรม) แล้วผลตอบแทนอยู่ปลายทาง 6–7 ปี
• ราคากล้าสูงผิดปกติ — กล้ากฤษณาในตลาดทั่วไปอยู่ที่ราว 1–50 บาทต่อต้น ถ้าถูกเสนอเป็นแพ็กเกจหลักแสน ให้คำนวณย้อนดูว่าตกต้นละเท่าไร
• ต้นไม้อยู่ในที่ดินคนอื่น ไม่มีเลขต้น ไม่มีพิกัดแปลง เข้าไปดูเมื่อไหร่ก็ได้ไม่ได้
• มีค่าตอบแทนถ้าชวนคนเพิ่ม — โครงสร้างแบบแชร์ลูกโซ่
• พาไปดูสวนหรือโรงกลั่นเพื่อสร้างความเชื่อ — สวนที่พาไปดูอาจไม่ใช่ของผู้ชวน ให้ถามว่าที่ดินเป็นชื่อใคร
• ไม่ให้ดูสัญญาก่อนเซ็น หรือไม่ให้สำเนากลับบ้าน · คนเซ็นไม่ใช่เจ้าของแปลงตัวจริง
• ไม่พูดถึงข้อจำกัดเลย — ไม่บอกว่าโตช้า ไม่บอกว่าสารอาจไม่ขึ้น ไม่บอกเรื่องกฎหมายส่งออก
• ระวังสัญญาผูกสิทธิ์ระยะยาว — ถ้าเซ็นยกสิทธิ์ในแปลงให้ผู้ซื้อรายเดียว อาจขายให้คนอื่นไม่ได้จนกว่าจะครบสัญญา อ่านให้ครบทุกข้อก่อนเซ็น

✅ วิธีตรวจสอบผู้รับซื้อด้วยตัวเอง — ทำได้ฟรีใน 5 นาที

❓ คำถามที่เกษตรกรถามบ่อย